Ήρθε η ώρα να προετοιμαστούμε για τη μετα-αμερικανική εποχή

Ronile / Pixabay
Ο ρόλος της Ουάσιγκτον στον κόσμο μειώνεται. Τι θα ακολουθήσει;

Η αμερικανική κυριαρχία στην παγκόσμια εξωτερική πολιτική, τα οικονομικά και τις στρατιωτικές υποθέσεις υπήρξε πηγή σταθερότητας ή σύγκρουσης; Ορισμένοι πιστεύουν ότι η θέση της Ουάσιγκτον ως η τελευταία μεγάλη δύναμη ήταν μια δύναμη για το καλό. Άλλοι διαφωνούν.

Του Glenn Diesen, Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Νοτιοανατολικής Νορβηγίας και συντάκτη στο περιοδικό Russia in Global Affairs - Russia Today / Παρουσίαση Freepen.gr

Η διατήρηση της ηγεμονίας της απαίτησε από την Ουάσιγκτον να χωρίσει τον κόσμο σε περιθωριοποιημένους αντιπάλους και εξαρτημένους συμμάχους. Η υπεροχή του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη θεωρήθηκε από πολλά από τα κορυφαία φώτα της Δύσης ότι δημιούργησε μια διαρκή ειρήνη στην ήπειρο. Ταυτόχρονα, όμως, υπήρξε επίσης η κύρια πηγή σύγκρουσης καθώς το μπλοκ επεκτάθηκε προς τα ρωσικά σύνορα.

Ζούμε τώρα σε μια εποχή που η αμερικανική κυριαρχία φτάνει στο τέλος της και οι εγγυήσεις ασφαλείας της χάνουν την αξιοπιστία τους. Εάν μια μονοπολική παγκόσμια τάξη μειώνει την προοπτική σύγκρουσης, θα απελευθερωθούν προηγουμένως αδρανείς δυνάμεις καθώς τα ευάλωτα κράτη κατακλύζονται από τους επιτιθέμενους τους; Εναλλακτικά, όμως, θα διαρκέσουν περισσότερο τα αδιέξοδα και οι εκεχειρίες καθώς τα έθνη που προηγουμένως είχαν ενθαρρυνθεί από την υποστήριξη των ΗΠΑ αναγκάζονται να βρουν μόνιμες λύσεις με τους αντιπάλους τους, αντί να μαραζώνουν πίσω από την προστασία της Ουάσιγκτον;

Όταν οι αμερικανικές υποσχέσεις δεν έχουν πλέον σημασία

Οι ΗΠΑ, εύλογα, δίσταζαν να παραδεχτούν την ήττα και να εγκαταλείψουν το Αφγανιστάν, καθώς θα προκαλούσε «κρίση αξιοπιστίας». Οι σύμμαχοί τους δε θα μπορούσαν πλέον να βασίσουν την εξωτερική τους πολιτική στην ανάληψη της προστασίας και της συλλογικής ηγεμονίας τους και θα έπρεπε να ακολουθήσουν μια ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική καθώς επίσης να συμβιβαστούν με τους αντιπάλους τους. Η αμερικανική ισχύς θα μειωνόταν, λόγω της φθίνουσας ικανότητας να ασκεί επιρροή στους εξαρτημένους συμμάχους της και να περιθωριοποιεί τους αντιπάλους της.

Εάν η Ουκρανία και η Ταϊβάν δεν είχαν πλήρη πίστη πως οι ΗΠΑ θα τους πρόσφεραν προστασία, τότε οι θέσεις τους ως πρώτη γραμμή της Ουάσιγκτον κατά της Ρωσίας και της Κίνας δε θα ήταν ανεκτές και θα έπρεπε να επιδιώξουν ειρήνη με τους αντιπάλους τους. Χωρίς την σταθερή υποστήριξη των ΗΠΑ, η Ουκρανία θα έπρεπε να τηρήσει την ειρηνευτική συμφωνία του Μινσκ και η Ταϊβάν θα πρέπει να σταματήσει την ώθησή της για απόσχιση από την Κίνα.

Η αποτυχημένη επιδίωξη των ΗΠΑ για αλλαγή καθεστώτος στη Συρία είχε ως αποτέλεσμα τόσο οι Άραβες όσο και η Τουρκία να κινηθούν σταδιακά προς τη συμφιλίωση και μια εφαρμόσιμη ειρήνη με τη Δαμασκό. Οι αμερικανικές προσπάθειες να καταλήξουν σε συμφωνία με το Ιράν και η αποτυχία να αποφασιστεί η έκβαση της σύγκρουσης στην Υεμένη, παρομοίως κίνησαν τη Σαουδική Αραβία να αποκαταστήσει διπλωματικούς δεσμούς με την Τεχεράνη και άνοιξε το δρόμο για διαπραγματεύσεις για τη βελτίωση των διμερών σχέσεων και τον τερματισμό του πολέμου στην Υεμένη.

Η ΕΕ συμβιβάζεται επίσης με τις συνέπειες της παρακμής των ΗΠΑ. Το Μάιο του 2017, η Γερμανίδα Καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ υποστήριξε ότι «οι καιροί που μπορούσαμε να βασιστούμε πλήρως σε άλλους μας έχουν περάσει λίγο, αυτό έχω βιώσει τις τελευταίες μέρες… Μπορώ μόνο να πω: Εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει πραγματικά να λάβουμε τη δική μας η μοίρα στα χέρια μας».

Η κύρια προσέγγιση της ΕΕ είναι τώρα η «στρατηγική αυτονομία», η  οποία θα μπορούσε να εκφραστεί πιο ειλικρινά ως «αυτονομία από τις ΗΠΑ». Χωρίς την υποστήριξη της Ουάσιγκτον, οι Βρυξέλλες δεν είναι σε θέση να οικοδομήσουν μια Ευρώπη χωρίς, και επομένως αναπόφευκτα εναντίον της Ρωσίας. Υπάρχει αυξανόμενη πίεση για να γίνει μια συμφωνία και να επιτευχθεί μια πολύ καθυστερημένη διευθέτηση μετά τον Ψυχρό Πόλεμο με τη Μόσχα που θέτει τα θεμέλια για την πανευρωπαϊκή ασφάλεια.

Η κατάρρευση της ασφάλειας της Ευρώπης

Προς το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ προειδοποίησε τον Αμερικανό ομόλογό του πως τα γεράκια τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στη Μόσχα θα αντισταθούν στην ειρήνη καθώς θα υπονόμευε την κυρίαρχη θέση τόσο των ΗΠΑ όσο και της ΕΣΣΔ. Η σύγκρουση, πίστευαν, ήταν καλή – ο έντονος στρατιωτικός ανταγωνισμός είχε δημιουργήσει εξάρτηση από την ασφάλεια, η οποία εξασφάλιζε ότι οι σύμμαχοί τους παρέμεναν υπάκουοι.

Πράγματι, τα γεράκια στην Ουάσιγκτον προειδοποίησαν ενάντια στην «ειρηνευτική επίθεση» του Γκορμπατσόφ, καθώς η αποστρατιωτικοποίηση και η βελτίωση των σχέσεων θα μείωνε την εξάρτηση από την ασφάλεια και θα δίχαζε τη δυτική συμμαχία. Το δίλημμα της ηγεμονίας των ΗΠΑ έναντι της ασφάλειας επιλύθηκε με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, καθώς οι Αμερικανοί δεν έπρεπε πλέον να αποστρατικοποιήσουν την Ευρώπη για να εξασφαλίσουν την ειρήνη – μπορούσαν να κάνουν ό,τι ήθελαν με λίγη αντίθεση. Και έτσι, η συλλογική άμυνα ενάντια στους Σοβιετικούς αντικαταστάθηκε με συλλογική ηγεμονία για τα κράτη που ήταν έτοιμα να βαδίσουν πίσω από τις ΗΠΑ.

Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Δύση αρχικά υπέγραψε αρκετές πανευρωπαϊκές συμφωνίες ασφαλείας. Ο Χάρτης του Παρισιού για μια Νέα Ευρώπη το 1990, το Μνημόνιο της Βουδαπέστης το 1994 και το Έγγραφο της Κωνσταντινούπολης το 1999 όλα δεσμεύονται στην αρχή της «αδιαίρετης ασφάλειας», που σήμαινε «Δε θα ενισχύσουν την ασφάλειά τους σε βάρος της ασφάλειας άλλων κρατών».

Όλες αυτές οι πανευρωπαϊκές συμφωνίες ασφαλείας στη συνέχεια παραβιάστηκαν από την επιδίωξη μιας ηγεμονικής ειρήνης, με τη Δύση να επιμένει πως το ΝΑΤΟ πρέπει να μονοπωλήσει την ασφάλεια. Η γλώσσα μετατοπίστηκε από την «αδιαίρετη ασφάλεια» στην «ελευθερία» για να επεκτείνει το μπλοκ. Οι ΗΠΑ άρχισαν επίσης να καταργούν άλλες πανευρωπαϊκές συμφωνίες ασφαλείας, όπως ο ιδρυτικός νόμος ΝΑΤΟ - Ρωσίας του 1997, η Συνθήκη κατά των Βαλλιστικών Πυραύλων του 1972, η Συνθήκη για τις Πυρηνικές Δυνάμεις Μέσου Βεληνεκούς του 1987 και άλλες συμφωνίες που θα μπορούσαν να περιορίσουν τους Αμερικανούς. Ακόμη και το διεθνές δίκαιο σύμφωνα με το Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών περιθωριοποιείται αναζητώντας εναλλακτική νομιμότητα σύμφωνα με την οργουελική έννοια της «διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες».

Η Ευρώπη βρίσκεται τώρα σε μια επισφαλή κατάσταση, καθώς οι πανευρωπαϊκές συμφωνίες ασφαλείας έχουν καταργηθεί και δεν υπάρχει ηγεμονία για τη διασφάλιση της σταθερότητας και της τάξης. Το πρώτο ένστικτο ήταν συνεπές με την ηγεμονική τάξη - χρησιμοποιήστε απειλές και τελεσίγραφα για να κάνετε τη Ρωσία να αποδεχθεί τις επιταγές του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, ελλείψει ηγεμονίας, οι Ευρωπαίοι απλώς απομονώνονται. Η Ρωσία αναπτύσσει όλο και πιο προηγμένα όπλα και μειώνει γρήγορα την οικονομική, τεχνολογική και χρηματοοικονομική της εξάρτηση από τη Δύση ενισχύοντας την οικονομική της συνδεσιμότητα με την Ανατολή. Οι προσπάθειες των ΗΠΑ, της Ουκρανίας και της Πολωνίας να σαμποτάρουν τον Nord Stream 2 θα έχουν παρομοίως ως αποτέλεσμα οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες να γίνουν λιγότερο ανταγωνιστικές, καθώς το φθηνό ρωσικό αέριο πηγαίνει στην Ασία.

Η Δύση μπορούσε προηγουμένως να απορρίψει ή να αγνοήσει τη Μόσχα όταν πρότεινε ότι θα μπορούσε να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, προτείνοντας μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας το 2008 και μια Ευρώπη από τη Λισαβόνα έως το Βλαδιβοστόκ το 2010. Ωστόσο, αυτή τη φορά είναι διαφορετικά. Η Ρωσία αντιμετωπίζει μια υπαρξιακή απειλή με την επέκταση του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία και η Ρωσία έχει τα οικονομικά και στρατιωτικά μέσα για να εξισορροπήσει τη δυτική μονομερή προσέγγιση.

Οι δυτικές πρωτεύουσες συμβιβάζονται απρόθυμα με το τέλος της ηγεμονίας και της μονομέρειας και την επακόλουθη ανάγκη αποκατάστασης της συμφωνίας για την πανευρωπαϊκή ασφάλεια. Η Μόσχα απαίτησε τώρα το τέλος της εποχής της ηγεμονίας του ΝΑΤΟ και την επιστροφή στην αρχή της αδιαίρετης ασφάλειας. Το Κρεμλίνο φαίνεται να σχεδιάζει μια εποχή όπου η Αμερική έχει μικρότερη σημασία. Πόσο καιρό θα περάσει μέχρι να αρχίσει να κάνει το ίδιο και ο υπόλοιπος κόσμος;

Νεότερη Παλαιότερη
Η Freepen.gr ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει για τα άρθρα / αναρτήσεις που δημοσιεύονται και απηχούν τις απόψεις των συντακτών τους και δε σημαίνει πως τα υιοθετεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών ή ότι υπάρχει κάποιο σφάλμα, επικοινωνήστε μέσω e-mail