Οι ντροπές που δεν ξεπλένονται

Κοιτάξτε καλά αυτές τις φωτογραφίες. Μας είναι τόσο οικείες. Πόσες φορές το βλέμμα μας καρφώθηκε σ’ αυτές; Αμέτρητες. Απ’ τις συγκλονιστικότερες της τουρκικής εισβολής. Δείτε τις καλά, λοιπόν.


Ο φωτογράφος που τις τράβηξε, ο Τούρκος πολεμικός απεσταλμένος Εργκίν Κονούκσεβερ, ο οποίος ακολουθούσε κατά πόδας τα κατοχικά στρατεύματα, αποκάλυψε ότι στα φιλμ που παρέδωσε όταν συνελήφθη στις 14 Αυγούστου, είχε καταγεγραμμένη και την εκτέλεσή τους. Τα φιλμ στάλθηκαν στο ΓΕΕΦ. Από τα 15-16 φιλμ που παρέδωσε, κάποιος ή κάποιοι επέλεξαν να κυκλοφορήσει μόνο η συγκεκριμένη σειρά φωτογραφιών - των ζωντανών παλικαριών Αντωνάκη Κορέλλη, Παναγιώτη Νικολάου, Γιάννη Παπαγιάννη, Χριστόφορου Σκορδή και Φίλιππου Χατζηκυριάκου.

Δεν υπάρχει πιο ασήκωτο πράγμα από το να μην ξέρεις τι απέγινε ο άνθρωπος σου, να μην μπορείς να ησυχάσεις από την αγωνία. Συμφωνούμε; Λίβας που καίει τις ψυχές. Μέρα και νύχτα. Για χρόνια. Ώρες ατέλειωτες. Το διανοείστε; Κι όμως, κάποιοι γνώριζαν! Για δεκαετίες ολόκληρες κάποιοι -το ΓΕΕΦ, το κράτος, οι κυβερνήσεις- ήξεραν, την ίδια ώρα που κρατούσαν τους συγγενείς τους στο σκοτάδι. Και, δυστυχώς, δεν ήταν οι μόνοι συγγενείς που κρατούνταν στο σκοτάδι.

Είναι, άλλωστε, γεγονός αδιαμφισβήτητο πλέον πως αυτή η Πολιτεία έπαιξε με το δράμα των αγνοουμένων, με τον πόνο των μανάδων, των συζύγων και των παιδιών τους. Συνειδητά! Έπρεπε να περάσουν 30 χρόνια για να παραδεχτεί ότι είχε θαμμένους αγνοούμενους στην πλευρά της. Και ν’ αρχίσει να ξεθάβει τους «άγνωστων στοιχείων» νεκρούς που είχε θαμμένους στις ελεύθερες περιοχές. Θαρρείς και θα μειωνόταν η πιο δραματική πτυχή του πολέμου εάν ο αριθμός δεν ήταν 1619. Εάν ήταν φερειπείν 619. Προτίμησε να έχει αγνοούμενους θαμμένους στα κοιμητήρια των ελεύθερων περιοχών, παρά να ξαλαφρώσει τον πόνο των συγγενών τους. Και ζητούσε τη διακρίβωση της τύχης τους, ενώ ήξερε.

Έπρεπε η Αδριανή Πάλμα, μη αντέχοντας πλέον τον εμπαιγμό, να απειλούσε ότι θα άρχιζε να σκάβει μόνη της στο κοιμητήριο Λακατάμιας για να λυτρωθεί επιτέλους από το δράμα της. Για 26 ολόκληρα χρόνια η Πολιτεία προτιμούσε να βλέπει αυτήν και τις κόρες της -και τόσους άλλους συγγενείς αγνοουμένων- να λιώνουν μέρα με την ημέρα, ενώ στα αρχεία της είχε τις μαρτυρίες που τεκμηρίωναν τον θάνατο και την ταφή τους.

Τις μέρες αυτές, λοιπόν, μεταξύ πρώτης και δεύτερης φάσης της εισβολής, ας μην αρκεστούμε στα αναθέματα προς τον εισβολέα. Ας μην αναλωθούμε σε ομιλίες και επιμνημόσυνες δεήσεις. Ούτε είναι ανάγκη να διαφωνήσουμε για τα αίτια και τα αιτιατά της τραγωδίας. Ας κοιτάξουμε κατάματα αυτά που, έκτοτε, μας αναλογούν. Τις ντροπές που δεν ξεπλένονται. Κι ας είναι αυτό μια κάποια συγγνώμη που έπρεπε να είχε ειπωθεί και δεν ειπώθηκε ποτέ.

Για τους λοκατζήδες του Νοράτλας. 42 χρόνια αναλγησίας και ασέβειας. Σκεπάσαμε άρον- άρον το φλεγόμενο αεροπλάνο μαζί με τα σώματα 19 νεκρών παλικαριών. Κι άντε αυτό έγινε τις πρώτες μέρες και μέσα στον πανικό του πολέμου. Μετά; Μετά, αντί να σκάψουμε με τα χέρια μας, να βγάλουμε και να θάψουμε με τιμές τους νεκρούς, τι κάναμε; Τους τσιμεντώσαμε! Ούτε κηδεία, ούτε στερνό αντίο. Χτίσαμε από πάνω τους ένα αξιοπρεπέστατο μνημείο και κάθε χρόνο φέρναμε τις μαυροφορεμένες μάνες να κλαίνε τους αγνοούμενους γιους τους πάνω από άσπρα κενοτάφια, ενώ κουστουμαρισμένοι πολιτικοί κατέθεταν, συγκλονισμένοι δήθεν, στεφάνια στη μνήμη τους. Πατώντας πάνω από τα πτώματά τους. Κυριολεκτικά!

Και για τις βιασθείσες γυναίκες του πολέμου. Τις θυμηθήκαμε κι αυτές 42 χρόνια μετά. Κοντά 500 τόσους μήνες, κάπου 15 χιλιάδες 330 μέρες μετά το έγκλημα. Στην αρχή τις καλέσαμε να υποβάλουν δικαιολογητικά. Τεκμήρια! Ήθελαν να τις περάσουμε από ιατροσυμβούλια. Να τις τσεκάρουμε. Να πιστοποιήσουμε τον βιασμό. Είστε σίγουρα βιασμένη, κυρία μου, ή βρήκατε ευκαιρία να τσεπώσετε κάποιο επίδομα; Καθίστε να σας τσεκάρουμε. Κάπως έτσι.

Μετά, τα μπάλωσε η Αιμιλιανίδου. «Όχι, προς Θεού», είπε, «γράψτε λάθος». Όλα θα γίνουν με διακριτικότητα. Και χωρίς την παρουσία των γυναικών. «Καλύπτονται από τον Νόμο των Παθόντων και θα βοηθηθούν»… Μάλιστα. Κάλλιο αργά παρά ποτέ, είπαμε.

Αλλά τι σόι κράτος είναι αυτό που χρειάστηκε 42 ολόκληρα χρόνια για τα αυτονόητα; Τι σόι κράτος είναι αυτό που δεν είχε μεριμνήσει την ώρα που έπρεπε; Τι έκαναν οι προηγούμενες κυβερνήσεις; Πού ήταν το '75, το '76; Πού ήταν το '77; Είχε άλλες προτεραιότητες το κράτος, θα πει κάποιος. Να στεγάσει τους πρόσφυγες, να θρέψει τα ορφανά, να ανασυντάξει τις δυνάμεις του. Πού ήταν τότε το '80; Το '85; Σάμπως δεν θα μπορούσε έστω και το '90 να ενδιαφερθεί γι’ αυτές; Κι όμως. Τίποτα.

Μετά ξεχαστήκαμε. Μετά αφαιρεθήκαμε. Μετά λίγο τα φρουρού, λίγο τ’ αρώματα. Μετά η ξεδιαντροπιά του ωχαδερφισμού. Αρχίσαμε να σπάμε πλάκα ακόμα και με ανθρώπους που παλεύανε και που δεν μας ενόχλησαν ποτέ. Για παράδειγμα με την Ελένη Φωκά και το... μουστάκι της. Τη «δασκάλα του γένους». Μια γυναίκα που έμεινε εγκλωβισμένη για 30 χρόνια σ’ ένα χωριό της Καρπασίας. Τη θέλαμε με χαλάουα. Και την ειρωνευόμασταν. Για τέτοια ντροπή μιλάμε. Την οποία αφού τιμήσαμε, βραβεύσαμε, στύψαμε και εκμεταλλευτήκαμε ο καθένας για την πάρτη του, την ανταμείψαμε πετώντας την σ’ ένα σπίτι ενός υπνοδωματίου, σε κάποιον συνοικισμό. Και την ξεχάσαμε.

Αλλά και για όσους υπηρέτησαν το 1974 περισσότερο καιρό απ’ ό,τι προέβλεπε η θητεία τους. Για εκείνα τα 7-8 ευρώ «τιμητικό επίδομα» που αποτιμήθηκε ορισμένων η 36μηνη προσφορά προς την πατρίδα, που ξεκίνησαν τη θητεία τους το 1973 και αφυπηρέτησαν το 1976. Όπως και για όλους εκείνους τους ηλικιωμένους πρόσφυγες που εκτός από εκτοπισμένοι, κατάντησαν και εγκλωβισμένοι! Εγκλωβισμένοι σε πολυκατοικίες-τρώγλες, χωρίς ασανσέρ, με αποτέλεσμα να αδυνατούν να βγουν από τα σπίτια τους...

Για όλα αυτά και για πολλά άλλα, συγγνώμη, λοιπόν. Γιατί όπως έλεγε ο Ιταλός ιστορικός Carlo Ginzburg, «Πατριώτης είναι αυτός που ντρέπεται, όχι αυτός που είναι περήφανος για τη χώρα του».

Φιλελεύθερα, 2.8.2020.
Print Friendly and PDF
Μοιράσου στο Google Plus
Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, κάντε κλικ εδώ
Η Freepen.gr ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει για τα άρθρα / αναρτήσεις που δημοσιεύονται και απηχούν τις απόψεις των συντακτών τους. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών ή ότι υπάρχει κάποιο σφάλμα, επικοινωνήστε μέσω e-mail.

Για γρήγορη και άμεση ενημέρωση ακολουθείστε μας στο Twitter και στο Google+.