1943: Η άγνωστη πρόταση Ribbentropp για μια “Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία”


Μεταξύ των γερμανικών πολιτικών σχεδίων για τη μεταπολεμική Ευρώπη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η πρόταση του Γερμανού Υπουργού των Εξωτερικών Joachim von Ribbentropp. Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει έγκειται στο ότι έχει μια αισθητή διαφοροποίηση από τα λοιπά σχέδια της ηγεσίας του Γ’ Ράιχ, καθώς χαρακτηρίζεται μάλλον από όρους “Realpolitik” και λιγότερο από το γερμανικό “μεγαλοϊδεατισμό” για μια ηγεμονική θέση του Γ΄Ράιχ στην Ευρώπη, χωρίς βέβαια να της λείπει εντελώς ο γερμανικός ηγεμονικός ρόλος. 


Εν τέλει γι’ αυτό το λόγο απορρίφθηκε κιόλας από το Χίτλερ, διότι δεν ήταν επαρκώς "γερμανοκεντρική". Κάποιοι ιστορικοί έχουν ισχυριστεί ότι επρόκειτο μάλλον για εργαλείο προπαγάνδας, άλλοι πάλι υποστηρίζουν την άποψη ότι υπήρχε γνήσιος ενθουσιασμός για μια ευρωπαϊκή ενοποίηση ανάμεσα σε κάποιους εθνικοσοσιαλιστές και φασίστες πολιτικούς αρχηγούς & διανοούμενους, καθώς οι αναφορές σε αυτή την ιδέα έγιναν σε άκρως απόρρητα κυβερνητικά μνημόνια και μυστικές συναντήσεις.

Αρκετοί στο γερμανικό Υπουργείο Εξωτερικών ενδιαφερόταν για το “ευρωπαϊκό ζήτημα” και συνεργαζόταν με το “Γερμανικό Ινστιτούτο Ξένων Μελετών” (Deutsches Ausland Wissenschaftliches Institut, DAWI) ώστε να καταλήξουν σε μια απόφαση γι’ αυτό το ζήτημα. “Σχεδιαστές” της Ευρώπης με επιρροή ήταν ο Werner Daitz, o Franz Six κι ο Karl Megerle, που παρουσίασαν εργασίες και μελέτες σχετικά με τα ιδεολογικά-θεωρητικά θεμέλια μιας ενωμένης Ευρώπης υπό την ηγεσία της εθνικοσοσιαλιστικής Γερμανίας. Μετά από αρκετές προκαταρκτικές έρευνες και προσχέδια, ένα μνημόνιο υποβλήθηκε το Μάρτιο του 1943 που καθόριζε τα βήματα που χρειαζόταν για να επισημοποιηθεί η σχεδιαζόμενη Ομοσπονδία. Στις 5 Απριλίου 1943 ο Ρίμπεντροπ εξέδωσε οδηγίες για τη δημιουργία μιας “ευρωπαϊκής επιτροπής” (Europa Ausschuβ) από 14 διπλωμάτες του Υπουργείου Εξωτερικών, που θα επιφορτίζονταν με το έργο της συλλογής υλικού και της προετοιμασίας των δεδομένων που θα χρησιμοποιούνταν για τη μελλοντική διευθέτηση της “Νέας Ευρωπαϊκής Τάξης” αφού τελείωνε ο πόλεμος.

Ο Ρίμπεντροπ οραματιζόταν ότι από τη στιγμή που η Γερμανία θα επιτύγχανε μια μεγάλη στρατιωτική νίκη, οι επικεφαλής των κρατών στους οποίους θα αφορούσε ο όλος σχεδιασμός, θα προσκαλούνταν σε έναν ασφαλή χώρο συνάντησης (μακριά από την εμβέλεια των συμμαχικών βομβαρδιστικών) όπως το παλάτι Klessheim στο Σάλτσμπουργκ ή η Βιέννη, όπου θα υπογραφόταν η ιδρυτική πράξη της Ομοσπονδίας. Τα συμβαλλόμενα κράτη ήταν η Γερμανία, η Ιταλία, η Γαλλία, η Δανία, η Νορβηγία, η Φινλανδία, η Σλοβακία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Κροατία, η Σερβία και η Ελλάδα. Υπήρξε πρόβλεψη και για την Ισπανία, αλλά η συμμετοχή της παρέμεινε ασαφής δεδομένης της ισπανικής ουδετερότητας στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το μνημόνιο του Μαρτίου 1943 καθόριζε ότι αν άλλα κράτη δημιουργούνταν στα εδάφη που εκείνη τη στιγμή κατείχε η Γερμανία, θα προσκαλούνταν κι αυτά να συμμετέχουν. Η Σουηδία, η Ελβετία και η Πορτογαλία δεν αναμενόταν να συμμετάσχουν όσο διαρκούσε ο πόλεμος, αλλά έτσι κι αλλιώς η ένταξή τους δεν είχε κριθεί να έχει μεγάλη σημασία. Ο διπλωμάτης Cecil von Renthe-Fink υπέβαλλε ένα προσχέδιο στο Ρίμπεντροπ στο οποίο διαπραγματευόταν το ενδεχόμενο να ενταχθούν στην Ομοσποδία οι τρεις Βαλτικές Χώρες (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία), το Βέλγιο, η Ολλανδία κι ακόμη και η Ρωσία υπό την εξουσία του στρατηγού Βλασώφ. Το προσχέδιο επίσης αναφέρει ότι η ένταξη στην Ομοσπονδία των κρατών που προοριζόταν για προσάρτηση στη “Μείζονα Γερμανία”, δεν θα ωθούσε τις χώρες προς τον Εθνικισμό, αλλά αυτό θα ήταν το πρώτο βήμα που θα τις οδηγούσε σταδιακά στη γερμανική πολιτική σφαίρα επιρροής. Εξαίρεση αποτελούσε η Πολωνία: Σύμφωνα με το von Renthe-Fink η ένταξή της στην Ομοσπονδία αποκλειόταν.

Στο προσχέδιο της πράξης ίδρυσης διατυπώνεται ότι η Ομοσπονδία θα εξασφάλιζε ότι δεν θα ξεσπούσε ποτέ ξανά πόλεμος μεταξύ των λαών της Ευρώπης. Τα μέλη της θα ήταν ανεξάρτητα κράτη που θα εγγυούνταν την ελευθερία, τον εθνικό χαρακτήρα και την πολιτική ανεξαρτησία των άλλων κρατών μελών. Η οργάνωση των εσωτερικών υποθέσεων του κάθε κράτους-μέλους θα ήταν εσωτερική υπόθεση του κάθε κράτους ξεχωριστά. Τα κράτη-μέλη θα προάσπιζαν τα συμφέροντα της Ευρώπης και θα υπεράσπιζαν την ήπειρο από εξωτερικούς εχθρούς. Η ευρωπαϊκή οικονομία θα αναδιοργανώνονταν με κοινή συμφωνία μεταξύ των κρατών-μελών για προοδευτική κατάργηση των τελωνειακών δασμών κι άλλων επιβαρύνσεων του εμπορίου μεταξύ των κρατών της Ομοσπονδίας. Βάσει κοινού δε σχεδίου, θα δημιουργούνταν κοινοί ευρωπαϊκοί σιδηρόδρομοι, αυτοκινητόδρομοι, θαλάσσιες δίοδοι κι αεροπορικά δίκτυα. Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία θα στηριζόταν εν μέρει σε προηγούμενες διπλωματικές συνθήκες ανάμεσα στις χώρες του Άξονα, το ιταλο-γερμανικό “Χαλύβδινο Σύμφωνο”, το Τριμερές Σύμφωνο και το Σύμφωνο Αντικομμιντέρν. Η ρύθμιση πιθανών εδαφικών ανακατατάξεων, όπως το ζήτημα του Μπανάτου στη Σερβία, τα ουγγρο-ρουμανικά σύνορα καθώς και οι ιταλικές διεκδικήσεις στο γαλλικό έδαφος, δεν θα αποτελούσε μέρος της ιδρυτικής πράξεως της Ομοσπονδίας αλλά θα ήταν το αντικείμενο μεταπολεμικών ξεχωριστών διμερών συμφωνιών ανάμεσα στα εμπλεκόμενα κράτη.

Σκοπός του όλου εγχειρήματος ήταν να καθησυχαστούν οι σύμμαχοι της Γερμανίας ότι η ανεξαρτησία τους θα γινόταν σεβαστή μετά τον πόλεμο και να δοθεί η εντύπωση στους Σοβιετικούς και στους Δυτικούς Συμμάχους ότι όλη η Ευρώπη τους αψηφούσε ενωμένη κι ότι οι Σύμμαχοι τελικά δεν πολεμούσαν για την απελευθέρωση των ευρωπαϊκών κρατών, αλλά ενάντια στην ευρωπαϊκή ενότητα, εξουδετερώνοντας έτσι τη βρετανική κι αμερικανική αντιγερμανική προπαγάνδα. Ένα ξεκάθαρο κάλεσμα για μια Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία θα επέτρεπε επίσης στους Γερμανούς να επιστρατεύσουν περισσότερους άνδρες για τα Waffen-SS στις κατεχόμενες χώρες και να τις “πιέσουν” να ενισχύσουν την πολεμική τους προσπάθεια σε επίπεδο προσωπικού και παραγωγής πολεμικού υλικού. Επίσης, η Ομοσπονδία είχε σκοπό να αποθαρρύνει τις ουδέτερες χώρες από το να ενταχθούν στο συμμαχικό στρατόπεδο.

Ο Γάλλος πρωθυπουργός του Βισύ Pierre Laval ενθουσιάστηκε με την πρόταση, και σε ένα έγγραφο προς το Γερμανό καγκελάριο έγραψε ότι ήταν έτοιμος για εδαφικές θυσίες στην Τυνησία και στην Αλσατία-Λωρραίνη, ώστε να δημιουργηθεί μια “ατμόσφαιρα αυτοπεποίθησης” στην Ευρώπη. Επίσης ανέφερε ότι η Γαλλία θα έπρεπε να προετοιμαστεί ώστε να ενταχθεί στη σχεδιαζόμενη τελωνειακή ένωση, κι ότι ο ίδιος ήταν έτοιμος ακόμη και να δεχθεί έστω και μια μακροπρόθεσμη κατοχή της γαλλικής ατλαντικής ακτής εάν αυτό κρινόταν απαραίτητο για την προστασία της ευρωπαϊκής ηπείρου. Επίσης ήλπιζε ότι αυτά τα μέτρα δεν θα απέτρεπαν τη Γερμανία και την Ιταλία από το να επιτρέψουν στη Γαλλία να επανακτήσει “μια θέση αντάξια του ηπειρωτικού και αποικιακού παρελθόντος της” στη μελλοντική Ευρώπη.

Όμως ο Γερμανός ηγέτης απέρριψε τελικά το σχέδιο, καθώς το όραμά του για τη μεταπολεμική Ευρώπη ήταν αυτό μιας πλήρους γερμανικής ηγεμονίας. Ο διπλωμάτης Ernst von Weizsacker κατέγραψε στο ημερολόγιό του την άποψη του Καγκελαρίου του για το ζήτημα: Στις 13 Απριλίου 1943 έγραψε: “Αναδιοργάνωση της Ευρώπης: δεν υπάρχει ενθουσιασμός για την ιδέα από την πλευρά μας. Προς το παρόν η επικοινωνιακή μας γραμμή παραμένει ένας συμβιβασμός ανάμεσα στις δύο παρατάξεις”. Στις δε 5 Μαίου 1943 ξαναγράφει ο ίδιος: “Ο λόγος για τον οποίο δεν μπαίνουμε σε συζήτηση για τη ‘Νέα Τάξη’ στην Ευρώπη έχει υποδειχθεί εμπιστευτικά από το Φύρερ: Οι γείτονές μας είναι όλοι εχθροί μας- πρέπει να πάρουμε από αυτούς όσα περισσότερα μπορούμε, αλλά δεν μπορούμε και δεν πρέπει να τους υποσχεθούμε τίποτα”.

Κι αυτή επρόκειτο να παραμείνει η πολιτική γραμμή μέχρι πολύ αργά στον πόλεμο. Καθώς όμως τα πράγματα ολοένα και στρεφόταν ενάντια στο Γ’ Ράιχ στρατιωτικά, οι ίδιοι που υποστήριζαν για χρόνια μια σκληρή γραμμή ως προς τη διευθέτηση του ευρωπαϊκού ζητήματος από γερμανικής πλευράς, στο τέλος του πολέμου “ανέκρουσαν πρύμναν”: Δύο χρόνια μετά την απορριφθείσα πρόταση Ρίμπεντροπ για την “Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία”, ένα επίσημο έγγραφο του κινήματος “Werwolf” (σ.σ. το σχεδιαζόμενο αντάρτικο εναντίον των συμμαχικών κατοχικών δυνάμεων) με ημερομηνία 3 Απριλίου 1945 και πιθανό συντάκτη το Martin Bormann, ανέφερε μεταξύ άλλων ότι ο σκοπός πλέον ήταν “η δημιουργία μιας ευρωπαϊκής ένωσης με σεβασμό στην ανεξαρτησία των λαών (…) κοινό ευρωπαϊκό δίκαιο, κοινό ευρωπαϊκό δικαστήριο για τις υποθέσεις των ευρωπαϊκών λαών, δημιουργία μιας κοινότητας των συγγενικών λαών με τελικό στόχο την ένωση σε ένα μεγάλο γερμανικό Ράιχ, πολιτική και οικονομική συνεργασία με τη Βοημία- Μοραβία (=Τσεχία, τα σχέδια προσάρτησής της “μπήκαν στο ράφι”), πολιτικά δικαιώματα στις ευρωπαϊκές εθνικές μειονότητες και οικονομική ένωση της Ευρώπης”. Πλέον όμως ήταν πολύ αργά για ο,τιδήποτε κι οποιοδήποτε πολιτικό “αναθεωρητισμό”- ο κύβος είχε ριφθεί. Ένα μήνα αργότερα ο πόλεμος θα τελείωνε με την ήττα της Γερμανίας.
Print Friendly and PDF
Μοιράσου στο Google Plus
Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, κάντε κλικ εδώ
Η Freepen.gr ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει για τα άρθρα / αναρτήσεις που δημοσιεύονται και απηχούν τις απόψεις των συντακτών τους. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών ή ότι υπάρχει κάποιο σφάλμα, επικοινωνήστε μέσω e-mail.

Για γρήγορη και άμεση ενημέρωση ακολουθείστε μας στο Twitter και στο Google+.