Οι συγκρούσεις Ρως και Βυζαντινών μεταξύ 860 – 1043 μ.Χ.

Ενώπιον των Βυζαντινών, το όνομα Ρως εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε δυτική πηγή του 839, όταν μαζί με πρεσβεία του αυτοκράτορα Θεοφίλου προς το Λουδοβίκο τον Ευσεβή ταξίδεψαν και Ρως εφοδιασμένοι με επιστολή του Θεοφίλου(1).

Αναδημοσίευση από: cognoscoteam.gr
του Χαράλαμπου Ε. Ανδριανόπουλου, Φοιτητή Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Διαχείρισης Πολιτισμικών Αγαθών, Πανεπιστημίου Πελοποννήσου

Η ονομασία Ρως οφείλεται στους γειτονικούς τους Φίννους (από τη Φιννική λέξη ruotsi = κωπηλάτες). Υπήρχε μάλιστα επαρχία στη Σουηδία που ονομαζόταν Ρωσλάγκεν (Roslagen = περιοχή των Ρως). Οι Βυζαντινοί τους έδωσαν την ονομασία Βάραγγοι (στην αρχαία Νορβηγική: Vaeringjar), που προέρχεται από τη Νορβηγική λέξη var, που σημαίνει κοινός όρκος.

Αρχικά ο χαρακτήρας των Βαράγγων ήταν πολεμικός, όπως των Βίκινγκ συγγενών τους. Κατοικούσαν στα εδάφη της σημερινής Δανίας και Σουηδίας, χωρίς να αναπτύξουν αξιόλογο πολιτισμό. Στα μέσα του 8ου αιώνα μ.Χ., άρχισαν να μετακινούνται προς τα ανατολικά και τα νοτιοανατολικά και σύντομα κυριάρχησαν επί του σλαβικού πληθυσμού της Ρωσίας, ιδρύοντας παράλληλα τις δικές τους πόλεις πάνω στις εμπορικές οδούς του Δνείπερου και του Βόλγα. Ο ηγεμόνας των Βαράγγων Ρως, Ρούρικ διαπίστωσε σύντομα την αδυναμία του τοπικού Σλαβικού πληθυσμού και με τη στρατιωτική του ισχύ επιβλήθηκε ως ηγεμόνας του Νόβγκοροντ και του Κιέβου, όπως αναφέρει και το ρωσικό Χρονικό του Νέστορος.

Όπως πολλές φορές συμβαίνει, η πρώτη σημαντική επαφή Ρώσων και Βυζαντινών δεν ήταν ειρηνική: στις 18 Ιουνίου του 860, δώδεκα χιλιάδες Ρως επιβιβασμένοι σε 200 πλοία διέπλευσαν τον Βόσπορο κι επιτέθηκαν κατά της Κωνσταντινούπολης, ενώ ο αυτοκράτορας Μιχαήλ μαζί με τον Καίσαρα Βάρδα έλειπαν σε εκστρατεία κατά των Αράβων στην Μ. Ασία(2). Με αφορμή την επίθεση καταγράφονται βυζαντινές πηγές, όπου και παρουσιάζονται ως έθνος βάρβαρο και απολίτιστο. «Έθνος αφανές, έθνος ανάριθμον, έθνος εν ανδραπόδοις ταττόμενο, άγνωστον μεν, αλλ’ από της εφ’ ημάς στρατειά όνομα λαβόν (έθνος μυστηριώδες, πολυπληθές, που ήρθε να μας υποδουλώσει), που ήταν άγνωστο μέχρι τώρα και μάθαμε το όνομά του όταν επιτέθηκε εναντίον μας»(3). Υπάρχουν αντικρουόμενες απόψεις για το αν οι Ρως ήταν Βάραγγοι (Βίκινγκς) ή Σλάβοι. Αυτή η αβεβαιότητα οφείλεται κυρίως στη σπανιότητα σύγχρονών τους πηγών. Σύμφωνα με τη Νορμανιστική άποψη, οι Ρως ήταν Σκανδιναβοί, ενώ οι Ρώσοι και οι Ουκρανοί εθνικιστές ιστορικοί υποστηρίζουν γενικά ότι οι Ρως ήταν Σλάβοι.

Παρόλαυτα αρχαιολογικά τεκμήρια από την περιοχή δείχνουν ότι υπήρχε σκανδιναβικός πληθυσμός μέχρι το 10ο αιώνα. Το πιθανότερο είναι ότι οι κυρίως Ρως ήταν μια μικρή κοινότητα Σκανδιναβών, που αποτελούσε μια κυβερνώσα ελίτ, ενώ η μεγάλη πλειοψηφία των υπηκόων τους ήταν Σλάβοι.
Λαμβάνοντας υπόψη τα γλωσσικά επιχειρήματα που έχουν αναπτυχθεί, αν οι πρώτοι Ρως ήταν Σκανδιναβοί πρέπει να είχαν γρήγορα αφομοιωθεί, υιοθετόντας Σλαβικές γλώσσες και άλλες πολιτιστικές πρακτικές(4).
Ο Αχμάντ ιμπν Φαλντάν, Αραβας περιηγητής του 10ου αιώνα μάς άφησε μια από τις αρχαιότερες γραπτές περιγραφές των Ρως(5). Ο Λιουτπράνδρος της Κρεμόνας, που ήταν δυο φορές απεσταλμένος στη βυζαντινή αυλή (949 και 968), ταυτίζει τους «Ρούσους» με τους Νορμάνους αλλά εξηγεί το όνομα ως Ελληνικό όρο που αναφέρεται στα φυσικά τους χαρακτηριστικά(6). Ο Λέων ο Διάκονος, Βυζαντινός ιστορικός και χρονικογράφος του 10ου αιώνα αναφέρεται στους Ρως ως «Σκύθες» και επισημαίνει ότι έτειναν να υιοθετούν Ελληνικές τελετές και έθιμα.


Ο χάρτης εξάπλωσης των σκανδιναβικών φυλών μεταξύ 9ου – 11ου αι.

Η πληθυσμιακή σύνθεση του βαράγγικου κράτους ήταν κυρίως σλαβική και δευτερευόντως στο βορρά Φιννική όμως την εξουσία (διοικητική και στρατιωτική) κρατούσαν οι Βάραγγοι Ρως, από τους οποίους η Ρωσία πήρε τη σημερινή της ονομασία. Πυρήνας του κράτους ήταν οι περιοχές πέριξ του Κιέβου και του Νόβγκοροντ.
Η επίθεση του 860 έδωσε στο Βυζάντιο να καταλάβει το μέγεθος του νέου κινδύνου που ερχόταν από τον βορρά. Αυτή η αίσθηση του κινδύνου, οδήγησε τους Βυζαντινούς σε προσπάθεια προσεταιρισμού των Ρως δια της θρησκευτικής διπλωματίας. Τους πρώτους επιδρομείς στο σημερινό ρωσικό χώρο διαδέχθηκε νέο κύμα ειδωλολατρών επιδρομέων υπό τον Όλεγκ. Με τις νίκες του εναντίον των Σλάβων και την ανακήρυξη του Κιέβου ως πρώτης πόλης, καθιερώθηκε κι επίσημα το παλαιότερο ρωσικό κράτος. Η κυριαρχία του ηγεμόνα του Κιέβου αναγνωρίστηκε από Σλάβους και Σκανδιναβούς πρίγκιπες και το εμπόριο Βυζαντινών και Ρώσων του Κιέβου, που έκτοτε αναπτύχθηκε, έφερε τους δύο κόσμους σε στενές εμπορικές σχέσεις που ρυθμίστηκαν με σειρά συνθηκών το 907 (ύστερα από ήττα του Όλεγκ τον ίδιο χρόνο έξω από την Πόλη), 911, 945 και 971, για τις οποίες κάνει λόγο το παλαιό ρωσικό χρονικό. Με τις συνθήκες αυτές επιτρεπόταν στους Ρώσους εμπόρους να έρχονται ελεύθερα τους θερινούς μήνες στην Κωνσταντινούπολη και, παρόλο που οι Ρώσοι με τον Ιγκόρ επιχείρησαν το 941 και δεύτερη, αποτυχημένη επίθεση με νέο κύμα Σκανδιναβών, το 944, ανανεώθηκαν το 945 και το 971(7).

Με την προσχώρηση του Βλαδίμηρου και του λαού του στον χριστιανισμό, το 989, η βυζαντινή επίδραση πάνω στη Ρωσία έγινε καθοριστικός παράγοντας του ρωσικού πολιτισμού. «Αυτός καθ’ εαυτόν ο βαθμός και ο χαρακτήρας επίδρασης πρέπει να κατανοηθεί κάτω από το φως των εξής κυρίως συστατικών που η σύνθεσή τους καθόριζε τη ζωή της βυζαντινής κοινωνίας, στην ελληνική φιλολογική κληρονομιά και στην ορθόδοξη χριστιανική πίστη, χωρίς αυτά τα τα ουσιαστικά στοιχεία ο βυζαντινός τρόπος ζωής θα ήταν αδιανόητος για τους Ρώσους(8).8
Η ελληνική ιστορία έχει διαιωνίσει πολεμικές συγκρούσεις με δεκάδες φύλα κι έθνη. Η τελευταία επίθεση των Ρως πραγματοποιήθηκε, τον Ιούλιο του 1043. Ο Κωνσταντίνος Θ’ Μονομάχος (1042 – 1055) κράτησε ψύχραιμη στάση, παρά τις αιματηρές συμπλοκές Ρως και Βυζαντινών εμπόρων στην Κωνσταντινούπολη.
Η επίθεση του Βυζαντινού ναυτικού με το υγρό πυρ προκάλεσε αναταραχή στον στόλο των Ρως, που έχασαν πολλά πλοία σε υφάλους και βράχους. Το Βυζαντινό ιππικό επιτέθηκε στο μεταξύ στις μονάδες που είχαν αποβιβαστεί προκαλώντας στους Ρως απώλειες 15.000 ανδρών. Άλλες μονάδες, που είχαν συγκεντρωθεί στη Βάρνα του Δούναβη, αποκρούστηκαν από τον Κατακαλών Κεκαυμένο, στρατηγό του Παριστρίου Θέματος. Η Ρωσική στρατιωτική απειλή για την Κωνσταντινούπολη εξέλιπε έκτοτε.

Το Βυζάντιο έμελλε να δώσει τα φώτα του στον χριστιανικό κόσμο, να τον προστατεύσει από τη διαρκή ασιατική απειλή, αλλά και να θυσιασθεί, μετά από 1100 χρόνια ύπαρξης και 800 παγκόσμιας πρωτοκαθεδρίας. Γι’ αυτή τη χώρα, περισσότερο από κάθε άλλη, ισχύουν τα λεγόμενα του R. Browning: «Το Βυζάντιο ήταν ένα πολιτιστικό θησαυροφυλάκιο, από το οποίο άλλες κοινωνίες έσπευδαν να δανειστούν και να αντλήσουν. Με αυτό τον τρόπο όμως, έθεταν πολλές φορές τα θεμέλια μιας δικής τους, πλούσιας, αυτόνομης πολιτιστικής εξέλιξης. Το χαρακτηριστικότερο και καθαρότερο σχετικό παράδειγμα είναι αυτό της Ρωσίας»(9).
_____________________________________________________________________________________________

1. Μαρία Γερολυμάτου, Οι Ρώσοι μέσα από τη ματιά των Βυζαντινών του 9ου και 10ου αιώνα, τόμ. Α΄, σ. 157-162.

2. J. Meyendorff – N.H. Baynes, Erbe 444.

3. Φωτίου, Ομιλία Δευτέρα 860 μ.Χ. εις την έφοδον των Ρως.

4. H.W. Haussig, Kulturgeschichte, σ. 361
5. «Είναι τόσο ψηλοί όσο μια χουρμαδιά, ξανθοί και κοκκινωποί και δεν φοράνε ούτε χιτώνα ούτε μανδύα. Οι άνδρες φορούν κυρίως ρούχα που καλύπτουν μόνο το μισό του σώματός τους και αφήνουν το ένα τους χέρι ελεύθερο», αραβική πηγή του 10ου αι».
6. Ο ίδιος ο Λιουτπράνδος αναφέρει: «Έναν ορισμένο λαό, που αποτελείται από μέρος των Νορμάνων και που οι Έλληνες ονομάζουν Ρούσους λόγω των φυσικών του χαρακτηριστικών, εμείς ορίζουμε ως Νορμάνους (Ανθρώπους του Βορρά) λόγω της θέσης της προέλευσής τους».
7. Οι όροι τους περιλαμβάνονται στο παλαιότερο ρωσικό «Χρονικό» Βλ. J. Meyendorff – N.H. Baynes, Erbe 444. – J. Malingoudi, Vertrage 51 κ.ε. – Ι. Καραγιαννόπουλος, Βυζάντιο 217.
8. Ostrogovski, Ιστορία τομ. Β’ 186-87
9. R. Browning, The Byzantine Empire, σελ. 160
Μοιράσου στο Google Plus
Αν βρήκατε το άρθρο ενδιαφέρον, κάντε κλικ εδώ
Η Freepen.gr ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει για τα άρθρα / αναρτήσεις που δημοσιεύονται και απηχούν τις απόψεις των συντακτών τους. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών ή ότι υπάρχει κάποιο σφάλμα, επικοινωνήστε μέσω e-mail.

Για γρήγορη και άμεση ενημέρωση ακολουθείστε μας στο Twitter και στο Google+.

loading...
loading...